Правото на ЕУ за државна помош станува значајна пречка за извршувањето на одлуките од инвестициска арбитража против земјите членки на ЕУ. Неодамнешните одлуки во предметите Micula и Antin укажуваат дека исплатата на отштета наложена од арбитражен суд може сама по себе да претставува незаконска државна помош според член 107(1) од Договорот за функционирањето на Европската Унија. Ова ги става инвеститорите во тешка положба: одлуката може да биде важечка според меѓународното право, но фактички неизвршлива во ЕУ.
Спорот во Micula настана откако Романија ги укина даночните поволности во текот на процесот на пристапување во ЕУ. Арбитражен суд на ICSID утврди дека укинувањето ги повредило заштитите предвидени со билатералниот договор за инвестиции меѓу Шведска и Романија и им додели на инвеститорите приближно 178 милиони евра. Европската комисија потоа одлучи дека исплатата би ги вратила економските придобивки од укинатата шема и затоа би претставувала неспоива државна помош. Во октомври 2024 година, судот го потврди овој пристап, нагласувајќи дека релевантната мерка е исплатата, а не самата арбитражна одлука. Тужителите поднесоа жалба до Судот на правдата на Европската Унија.
Во Antin, Комисијата ја прошири истата логика и на арбитражата според Договорот за енергетската повелба. Предметот се однесуваше на реформите на Шпанија на режимот за поддршка на обновливата енергија и на одлука на ICSID за приближно 101 милион евра, плус камата. Комисијата заклучи дека исплатата би претставувала нова, незаконска помош и им наложи на судовите во земјите членки на ЕУ да не ја признаваат, извршуваат или спроведуваат одлуката. Постапката за поништување на оваа одлука сè уште е во тек пред Општиот суд.
Арбитражните судови главно заземаат поинаков став. Судовите во предмети како RREEF Infrastructure v Spain и Novenergia v Spain сметаат дека нивната надлежност произлегува од инвестициските договори и меѓународното јавно право, а не од правото на ЕУ. Затоа, тие ја отфрлаат или избегнуваат анализата на Комисијата за државна помош. Сепак, извршувањето на крајот зависи од домашните судови, чии пристапи значително се разликуваат.
Во рамките на ЕУ, Окружниот суд во Амстердам се повика на правилата за државна помош за да го спречи извршувањето на одлуките за обновлива енергија против Шпанија и им наложи на инвеститорите да ги вратат средствата наплатени преку извршување. Судот, исто така, утврди дека пренесувањето на арбитражна одлука на субјект надвор од ЕУ не го отстранува проблемот со државната помош. Надвор од ЕУ, судовите генерално се поподготвени да дозволат извршување. Судовите во Соединетите Американски Држави ја извршија одлуката во Micula, додека австралиските судови извршија одлуки против Шпанија, давајќи им предност на обврските од Конвенцијата на ICSID и меѓународното јавно право пред приговорите засновани на правилата на ЕУ за државна помош.
Заклучоци и препораки: Инвеститорите треба да го разгледаат ризикот од извршување уште во најраната фаза на спорот. Утврдувањето јурисдикции надвор од ЕУ во кои тужената држава има имот и во кои судовите веројатно ќе ги признаат одлуките од инвестициска арбитража може да ги подобри изгледите за наплата. Кога е можно, изборот на седиште надвор од ЕУ може дополнително да ја намали изложеноста на приговори засновани на правото на ЕУ. Сепак, овие стратегии може да доведат до паралелни постапки, повисоки трошоци и фрагментиран систем на извршување. Бидејќи жалбата во Micula и оспорувањето во Antin сè уште не се решени, односот меѓу правото на ЕУ за државна помош и инвестициската арбитража останува неизвесен и треба внимателно да се следи.